FUTBOL MEDYASI VE FUTBOL

Türk spor medyası futbolu etkiliyor mu?

 

Bu sorunun cevabı, bir maçın kaderini değiştiren rüzgâr kadar nettir: Evet, hem de derinden.

 

Bir düşünün… Pazar gecesi oynanan bir derbinin ardından pazartesi sabahı açılan manşetler, atılan tweetler, televizyon ekranlarında hararetle yapılan tartışmalar… Bir hakemin düdüğünden çıkan ses belki doksan dakikayı bitirir ama o düdüğün yankısı günlerce, haftalarca medyada sürer. Bir pozisyonun “penaltı” mı yoksa “devam” mı olduğu, artık yalnızca sahadaki gerçeklikle değil; yorumcuların tonuyla, kullanılan kelimelerin sertliğiyle, hatta mimiklerle şekillenir.

Medya, futbolun ikinci sahasıdır bizde.

 

Ve o sahada oynanan oyun çoğu zaman daha serttir.

 

Bir oyuncunun performansı, bir teknik direktörün kaderi, hatta bir kulübün psikolojisi; ekran başındaki birkaç cümlenin gölgesinde değişebilir. Genç bir futbolcu, daha yolun başında “yetersiz” etiketiyle damgalanabilir ya da vasat bir performans, “yıldız doğuyor” manşetleriyle olduğundan büyük gösterilebilir. Bu, yalnızca algı değil; doğrudan bir yönlendirmedir. Futbol kamuoyu dediğimiz o görünmez kitle, çoğu zaman medyanın aynasında kendine bakar.

Peki bu etki ne kadar güçlü?

 

Öyle ki bazen bir kulüp başkanı, sahadaki mağlubiyetten çok ertesi günkü manşetten korkar.

 

Bazen bir teknik direktör, taktik tahtasından çok televizyon programlarını hesaba katar.

 

Çünkü Türkiye’de futbol, yalnızca sahada oynanmaz; kalemle, mikrofonla, kamera ışığıyla da oynanır.

 

Gelelim meselenin daha girift tarafına…

 

Türk spor medyası gerçekten bağımsız mı?

 

Bu sorunun cevabı, biraz buruk bir tebessümle gelir: Tam anlamıyla değil.

 

Kulüp başkanlarının etkisi, yıllardır spor medyasının üzerinde dolaşan görünmez bir el gibidir. Büyük kulüplerin ekonomik gücü, taraftar kitlesi ve medya üzerindeki dolaylı baskısı; bazı yorumların dozunu belirler, bazı eleştirilerin yönünü değiştirir. Bir kulüp hakkında sert konuşmak, bazen yalnızca gazetecilik meselesi değil; aynı zamanda bir “risk” hesabıdır.

 

Reyting kaygısı, erişim korkusu ve ilişkiler ağı…

 

Bunlar, spor medyasının pusulasını zaman zaman şaşırtır.

 

Bir gazeteci, bir başkanla arasını bozmak istemez; bir yorumcu, davet edildiği programların kapısını kapatmak istemez. Böylece eleştiri, olması gerektiği kadar keskin değil; olması “gereken” kadar yumuşak olur. Hakikat, çoğu zaman ilişkilerin gölgesinde kalır.

 

Siyaset meselesi ise daha derin bir katmandır.

 

Türkiye’de futbol ile siyaset arasındaki bağ, yeni değildir. Statlar, kitlelerin en yoğun olduğu yerlerdir; futbol ise duyguların en kolay mobilize edildiği alanlardan biri. Hal böyle olunca, spor medyasının da bu büyük resimden bağımsız kalması beklenemez.

 

Bazı dönemlerde belirli kulüplerin ön plana çıkarılması, bazı söylemlerin öne itilmesi ya da geri çekilmesi… Bunlar yalnızca sporla açıklanamaz. Medya, bazen bilinçli bazen de farkında olmadan, daha büyük bir anlatının parçası hâline gelir.

 

Ama burada bir parantez açmak gerekir:

 

Tüm spor medyasını aynı kefeye koymak, haksızlık olur.

 

Hâlâ işini hakkıyla yapmaya çalışan, doğruyu söylemekten çekinmeyen, popüler olanın değil doğru olanın peşinden giden gazeteciler var. Onlar, bu gürültünün içinde birer vicdan gibi dururlar. Belki sesleri daha az çıkar ama söyledikleri daha kalıcıdır.

Sonuç olarak…

 

Türk spor medyası, futbolu yalnızca anlatmaz; onu şekillendirir, yönlendirir, bazen de yeniden yazar. Etkisi büyüktür, hatta çoğu zaman sandığımızdan daha büyüktür.

Ama asıl mesele şudur:

 

Bu etki, oyunu güzelleştirmek için mi kullanılıyor, yoksa daha da karmaşık hâle getirmek için mi?

 

Futbol, sade bir oyundur aslında. Bir top, iki kale ve on birer oyuncu…

 

Onu zorlaştıran şey, çoğu zaman saha dışındaki seslerdir.

 

Ve belki de Türk futbolunun en büyük ihtiyacı, daha çok konuşan değil; daha doğru konuşan bir medyadır.